بود عالم بودند بدانك قبل از ظهور آثار قيامت در عرب و غير آن اولاد از ام الولد كه آن را سرّيه گويند مردم را مىبوده ، پس همگنانرا معلوم است كه شارع ظاهر آن را نمىخواهد و بر حسب مقام محمول برين كنايت خاص داشتن بغايت قريب است و لهذا علما حمل برين معنى كنايى كردند . اينست سخن علما و فقير ميگويم كه محمول بر معنى حقيقى ميتواند بود با عدم ورود آن اشكال و تقرير سخن آنكه شارع ولادت اولاد از سرّيه را علامت قيامت ساخت و از تقرير « ان تلد الامة ربّتها » چنان [ 34 پ ] مستفاد ميگردد كه تولد فرزند از ام الولد در زمان مستقبل كه مستفاد از فعل مضارع ميگردد كه علامة قيامتست و در عقب او قيامت واقع شود و از اين لازم نمىآيد كه تولد ولد از ام الولد در زمان ماضى علامت قيامت باشد ، پس اشكال تولد اسمعيل و ابراهيم و غير ايشان در زمان ماضى با وجود عدم وقوع قيامت بر طرف شد ، زيرا كه تولد باعتبار زمان گذشته از علامات نيست بلكه تولد در زمان مستقبل از علامات قيامتست و تولد اسمعيل و ابراهيم صادق است بر او كه در زمان مستقبل نيست ، پس نقض به او لازم نيايد و توضيح اين سخن آنكه شارع فرموده : « بعد ازين روز هر گاه كه فرزندان از سريّه پيدا شوند قيامت پيدا شود . » اگر پيش ازين روز فرزندان از سرّيه پيدا نشده باشند و قيامت برنخاسته باشد لازم نيايد كه خبر دروغ باشد زيرا كه پيدا شدن فرزند پيش از آن روز بوده و او از علامت قيامت نيست . مثلا كسى گويد چون به بينيد كه مرغ از فلان مملكت بيرون رفت بعد ازين بدانيد كه علامت و با و طاعونست اگر قبل از آن روز مرغ از آن مملكت بيرون رفته باشد و طاعون پيدا نشده دروغ لازم نيايد ، زيرا كه بيرون رفتن مرغ بعد از آن گفتن علامت طاعونست نه بيرون رفتن مرغ مطلقا تا دروغ لازم آيد ، اگر بيرون رفته باشد و طاعون نشده باشد ، همچنين ميتواند بود كه پيدا شدن فرزند از سرّيه بعد از عهد حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلّم علامت قيامت باشد و چون آن امر پيدا شود قيامت برخيزد و ازو لازم نيايد كه اگر قبل از آن فرزند از سرّيه پيدا شده باشد مثل